Điều đó cũng giống như khi một người ốm và bác sĩ nói, “Hãy uống thuốc này và tập luyện cách này.” Ở đây, thuốc là sannyas còn tập luyện là yoga. Thuốc sẽ loại bỏ bệnh tật, nhưng nó không thể cho mạnh khoẻ được. Thuốc mang tính phủ định, nó có vai trò phủ định: nó sẽ tranh đấu với bệnh tật, nó sẽ loại bỏ bệnh tật. Luyện tập mang tính tích cực: nó sẽ tạo ra mạnh khoẻ. Cả hai đều là một phần của một và cùng một quá trình. Có lẽ luyện tập một mình sẽ không có tác dụng. Nếu thân thể mắc bệnh, có thể việc tập luyện lại trở thành việc tập luyện cho bệnh tật, thậm chí còn làm mạnh thêm cho bệnh. Luyện tập có thể làm cạn kiệt thân thể nhiều hơn và bệnh tật có thể thu được sức mạnh lớn hơn.

Thuốc một mình cũng không đủ bởi vì nó sẽ chỉ tiêu diệt bệnh tật, nó sẽ không tạo ra mạnh khoẻ khẳng định. Mạnh khoẻ khẳng định sẽ chỉ được tạo ra qua nỗ lực thể chất. Người ta sẽ phải tự mình tạo ra mạnh khoẻ, và thuốc sẽ chỉ loại bỏ bất kì cái gì đã từng là chướng ngại cho việc tạo ra mạnh khoẻ. Sannyas là giống như thuốc, và yoga giống như luyện tập. Hãy từ bỏ cái sai và bắt đầu làm cái đúng – chỉ thế thì bản thể bên trong mới được làm thuần khiết.

Nói chung, những người tham gia vào yoga đều nghĩ rằng thế là đủ, rằng không có nhu cầu về sannyas. Và cùng hiểu lầm đó lại xảy ra khi những người đã trở thành sannyasins nghĩ rằng sannyas là đủ, rằng không có nhu cầu về yoga: “Mình đã bỏ mọi cái sai rồi. Mình đã từ bỏ thế giới, vứt bỏ mọi thứ. Bây giờ cái gì có đó để mà làm?” – cứ dường như từ bỏ tự nó là đủ. Từ bỏ chỉ tạo ra không gian mà cái sai đã từng rót đầy chỗ trống. Vâng, bạn đã loại bỏ cái sai khỏi ngai vàng, nhưng bạn vẫn phải mời cái đúng chứ. Bạn vẫn phải mời gọi, bạn vẫn phải gửi lời mời tới hoàng đế, người chủ của ngai vàng và là người đáng ngồi lên nó. Điều này sẽ không có thể có nếu thiếu yoga.

Điều không may này đã xảy ra nhiều lần, trên đất nước này cũng như bên ngoài nó, rằng yoga dần dần đã biến mất khỏi tôn giáo, và tôn giáo đã đặt sự nhấn mạnh vào sannyas. Chẳng hạn, với tôn giáo Jaina, Mahavira là mahayogi, nhà yoga vĩ đại, nhưng toàn thể sự nhấn mạnh của tôn giáo Jaina là vào từ bỏ. Cho nên hôm nay, sư Jaina tuyệt đối không quen thuộc với yoga. Sư Jaina chẳng liên quan gì tới yoga. Tất cả mọi tiếp xúc của ông ta với yoga, với thiền, với cái khẳng định, đã bị phá vỡ bởi vì ông ấy cho rằng sannyas là đủ: “Tôi không ăn sai, tôi không ngủ sai, tôi không nói sai. Tôi không làm điều gì sai.” Bởi vì ông ta đã vứt bỏ tất cả những cái sai, một ý tưởng giả nảy sinh trong ông ta rằng cái đúng đã xảy ra.

Cái đúng không xảy ra chỉ bởi việc từ bỏ cái sai. Bằng việc từ bỏ cái sai, khả năng cho cái đúng xảy ra được mở ra. Cái đúng cũng phải được đem vào chứ. Cái đúng phải được cho sinh thành qua nỗ lực khẳng định.

Một ví dụ khác là tôn giáo Hindu. Bởi vì quá nhiều nhấn mạnh vào yoga, người Hindu, hay đúng hơn sư Hindu, thực hành yoga nhiều qua tư thế thân thể, qua tất cả các loại nghi lễ, nhưng việc từ bỏ của người đó đã trở thành gần bằng không. Đây là lí do tại sao nếu bạn đặt một sư Hindu và một sư Jaina ở cùng nhau, sự mãnh liệt của việc từ bỏ của sư Jaina sẽ chói sáng, sẽ nổi bật. Bạn sẽ không thấy việc từ bỏ nào ở sư Hindu, nhưng bạn sẽ thấy yoga trong người đó, điều bạn sẽ không thấy chút nào ở sư Jaina. Cả hai đều què quặt. Nếu cả hai sannyas và yoga mà không cùng nhau, sư này sẽ bị què quặt, thiên lệch.

Kinh nghiệm được sinh ra qua quá trình cân bằng của phủ định và khẳng định. Phủ định và khẳng định là hai chân để đạt tới điều thiêng liêng. Một mình chân phải sẽ không có tác dụng mà một mình chân trái cũng không tác dụng – chúng cả hai đều được cần tới cho việc bước đi.

Việc bước đi là quá trình rất tinh tế, và là quá trình rất thú vị. Nó cần được hiểu ở đây. Nếu bạn được hỏi liệu bạn có bước được không chỉ với chân trái hay chân phải, đó là câu hỏi sai bởi vì bạn không thể bước được chỉ bằng chân trái hay chỉ bằng chân phải. Toàn thể quá trình bước đi là ở chỗ khi chân trái của bạn ở trên đất, chỉ thế thì chân phải của bạn mới có khả năng nâng nó lên; thế rồi khi chân phải chạm đất, chỉ thế thì chân trái mới có khả năng rời khỏi đất. Cho nên một chân đứng tại chỗ còn chân kia thì chuyển động, và chân đứng tại chỗ là cơ sở cho chân kia chuyển động. Chân đang chuyển động là lời mời và sự khuyến khích cho chân đứng tại chỗ chuyển động. Chính là giữa hai điều này mà hiện tượng chúng ta gọi là chuyển động, bước đi, mới xảy ra.

Phủ định và khẳng định là hai chân của người tìm kiếm. Chừng nào chân khẳng định còn chưa được đặt vững chắc trên đất, chân phủ định có thể cứ đung đưa trong không trung nhưng sẽ không có chuyển động. Dù từ bỏ có mạnh đến đâu cũng chẳng thành vấn đề, sẽ không có chuyển động nếu không có yoga. Dù yoga có nhiều đến đâu cũng chẳng thành vấn đề, cũng sẽ không có chuyển động nếu thiếu từ bỏ. Tìm ra sự hài hoà giữa sannyas và yoga sẽ trở thành lối mở cho kinh nghiệm về brahmalok, cõi của thực tại tối thượng.