Sự kỳ thị với người nhiễm HIV/AIDS và thiếu vắng các phương tiện xét nghiệm khiến 70% người nhiễm nằm trong "bóng tối", chưa được phát hiện và can thiệp điều trị.

Mẹ lây HIV cho con: Nhiều giật mình!

Trong nhóm phụ nữ mang thai, tỉ lệ nhiễm HIV/AIDS lên tới 0,69% so với tỉ lệ trung bình trên toàn quốc là 0,28%. Một con số đáng giật mình hơn nữa là nếu không can thiệp thì tỉ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con khoảng 30%. Nhưng trên thực tế, con số này ở Sơn La cao tới 57%.

Lý do dẫn đến tỉ lệ bất thường này, BS Đàm Văn Hưởng, GĐ Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh cho biết: Các đợt khám sức khoẻ phụ khoa cho chị em phụ nữ, trong đó có những người làm tại nhà hàng, khách sạn, tỉ lệ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục lên tới 100%. Ở những người mắc các bệnh xã hội, cơ hội lây HIV sẽ tăng lên rất nhiều.

Mỗi năm, có khoảng 800 - 900 người nhiễm mới được xét nghiệm và ghi nhận. Có 34 xã/phường ở TP.Sơn La, các huyện Mai Sơn, Mộc Châu, Thuận Châu, Mường La có triển khai các chương trình can thiệp giảm thiểu tác hại. Trong khi đó, Sơn La có 206 xã/phường. Như vậy, mới chỉ 10% xã được phủ các chương trình can thiệp giảm thiểu tác hại là bao cao su và bơm kim tiêm. Vì thế, 2/3 số người nhiễm HIV ở đây còn chưa được phát hiện cũng là điều dễ hiểu.

Theo BS Phạm Quang Phước, GĐ BV đa khoa tỉnh cho hay, chưa có trường hợp bà mẹ nào nhiễm HIV đến xét nghiệm và uống thuốc dự phòng lây cho con. Còn số trẻ em nhiễm HIV được đưa đến khám và theo dõi sức khoẻ chỉ khoảng 10 cháu.

Anh Hồ Ngọc Sơn, Chủ nhiệm CLB "Đồng cảm", phường Quyết Thắng, TP.Sơn La cho biết: "Từ trước tới nay, cả tỉnh Sơn La chỉ có 2 người nhiễm HIV/AIDS công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng. Nay 1 người đã tử vong. Người "hùng" còn lại là anh Lường Anh Phấn, 32 tuổi, ở phường Chiềng Lề, TP.Sơn La, công khai nhiễm HIV năm 2007 do tiêm chích ma tuý. Còn phụ nữ nhiễm HIV thì chưa ai có can đảm đối diện với bệnh tật. Vì vậy mà đã có nhiều bà mẹ không được tiếp cận với điều trị dự phòng ARV, khi sinh ra con đều nhiễm bệnh".

Bao caosu "nửa kín, nửa hở"

Nhóm phụ nữ mại dâm đang có xu hướng gia tăng, tập trung chủ yếu tại huyện Mộc Châu và Mường La, Mai Sơn, TP.Sơn La. Mộc Châu là huyện ghi nhận số người nhiễm thứ 5 trong tỉnh. Tuy nhiên, chuyện bao caosu (BCS) ở đây vẫn là một chuyện nhạy cảm, phải "nửa kín, nửa hở" dù có tới 85% khách sạn đã được bao phủ chương trình 100% BCS.

Hàng quý, họ đều nhận BCS từ các đồng đẳng viên. Khi PV Báo Lao Động ngỏ ý tìm hiểu vấn đề này, BS Lê Văn Thành, GĐ Trung tâm Y tế dự phòng huyện gợi ý chúng tôi chỉ nên đóng "vai" một cặp trai gái xin "bao" thì khách sạn, cơ sở mát xa sẽ cung cấp, chứ xưng danh là nhà báo thì chắc chắn chỉ nhận được cái lắc đầu, trừ khi có cán bộ làm công tác phòng, chống HIV/AIDS mà họ đã quen mặt dẫn đường. Bởi trên thực tế, họ vẫn sợ khi có "bao" nghĩa là liên quan đến mại dâm, sẽ rắc rối.

Tuy những biện pháp can thiệp giảm thiểu tác hại còn được tiến hành khá e dè ở Sơn La, nhưng từ đầu năm 2010, liệu pháp điều trị nghiện thuốc phiện bằng thuốc methadone đã bắt đầu được nói đến tại một số cuộc nghị bàn. Năm 2006, Sơn La đã xây dựng mô hình cụm xã không có ma tuý, vận động người tiêm chích đi cai nghiện tại các Trung tâm 05 - 06. Tuy nhiên, đến nay theo con số thống kê chính thức, số người tiêm chích có hồ sơ quản lý vẫn là khoảng 12.400 người. Cũng như các tỉnh/TP khác, Sơn La cũng đối diện với thực tế tỉ lệ người tái nghiện ngày càng cao. Khi mà 85% số người nhiễm HIV vẫn bắt nguồn từ cộng đồng tiêm chích, liệu pháp methadone được coi là giải pháp khả thi.