(ĐG, Đường Lê Duẩn, TP. Hà Nội)

Đáp: Đào là thứ trái cây rất quen thuộc và cũng là một vị thuốc được sử dụng trong Đông y từ lâu đời.

Theo Đông y: Qủa đào (đào tử) có vị chua, ngọt, tính ấm. Có tác dụng tiêu thử (trừ nóng), chỉ khát (chống khát), hoạt huyết (thúc đẩy sự tuần hoàn của huyết dịch), tiêu tích (làm tan các khối u). Thường dùng để chữa chứng "huyết táo tiện bí" (táo bón do huyết táo), phụ nữ bế kinh, can tỳ thũng đại (xơ gan cổ trướng), cao huyết áp ...

Ngoài ra, y gia thời xưa còn cho rằng, đào là loại qủa có tác dụng nhuận Phế (tưới nhuần tạng Phế) rất tốt, người mắc các chứng bệnh ở tạng Phế nên sử dụng nhiều, do đó đào còn được gọi là "thứ qủa của tạng Phế" (phế chi qủa).

Theo các nghiên cứu hiện đại: Thành phần các chất dinh dưỡng trong qủa đào rất phong phú và đa dạng. Ngoài hàm lượng lớn các loại đường như saccharose, glucose và fructose, còn chứa nhiều loại chất khoáng, vitamin và các acid hữu cơ.

Hàm lượng sắt trong thịt qủa đào tương đối cao, nên đào là thứ trái cây lý tưởng đối với những người bị bệnh thiếu máu do thiếu sắt. Ngoài ra, trái đào còn là một loại "thuốc lợi tiểu thiên nhiên" tuyệt diệu - do có hàm lượng Kali cao còn hàm lượng Natri lại thấp - người bị mắc các chứng phù thũng nên dùng thường xuyên.

Với những tính năng và tác dụng như trên, trái đào khó có thể gây tổn hại đối với chức năng sinh dục ở nam giới. Trong các tài liệu về thuốc và dinh dưỡng của Đông y, với mỗi vị thuốc và mỗi loại thức ăn đều có đề cập tới vấn đề kiêng kỵ. Trong những tài liệu mới nhất mà chúng tôi cập nhật được, cũng không thấy nói tới vấn đề khiến bạn băn khoăn. Với qủa đào, hiện tại chỉ thấy giới chuyên môn nói tới 4 vấn đề kiêng kỵ như sau:

Không nên ăn những qủa đào có 2 hạt. Qủa đào có 2 hạt - theo quyển thứ 7 trong sách "Thực kinh": Qủa đào có 2 hạt có độc, không được ăn. Ăn vào có thể gây nên những triệu chứng trúng độc như đau bụng, ỉa chảy.

Khi ăn ba ba và uống những loại thuốc Đông y có vị bạch truật, không nên ăn đào. Sách "Nhật dụng bản thảo" viết: "Đào dữ miết nhục đồng thực hoạn tâm thống, phục truật nhân kỵ chi". Nghĩa là, khi ăn thịt ba ba và sử dụng vị thuốc bạch truật, không nên ăn đào.

Khi sử dụng các vị thuốc hạ nhiệt như aspirin, brufen không nên ăn đào. Khi dùng các loại thuốc hạ nhiệt như aspirin, brufen không nên sử dụng những thức ăn chứa nhiều chất đường, vì thuốc hạ nhiệt cùng với những thức ăn nhiều đường sẽ kết hợp thành những hợp thể - làm giảm tốc độ hấp thụ thuốc trong giai đoạn đầu. Đào là loại trái cây có hàm lượng đường cao, vì vậy không nên ăn khi đang sử dụng các loại thuốc hạ nhiệt nói trên.

Khi sử dụng loại thuốc glucocorticoid không nên ăn đào. Thuốc glucocorticoid có tác dụng ức chế sự phân giải đường. Khi đang sử dụng glucocorticoid, nếu ăn những thức ăn nhiều đường, có thể làm cho đường huyết tăng nhanh chóng, rất dễ dẫn đến đái tháo đường. Đào là loại trái cây có lượng đường cao, nên khi đang uống glucocorticoid thì không nên ăn.

Đậu miêu - chống lạnh, xúc tiến tiêu

Từ khi lên Hà Giang sinh sống tới nay, tôi hay bị đầy bụng, ăn xong là buồn ngủ, đại tiện thường nhão và đặc biệt là rất sợ lạnh. Quanh năm cứ chiều tối là phải mặc thêm áo ấm, mùa đông thì mặc rất nhiều quần áo mà vẫn cảm thấy lạnh ... Gần đây có một ông người dân tộc mang cho một thứ hạt, có mùi thơm hăng hắc, gọi là "đậu miêu", nói rằng hàng ngày đem hãm nước uống như uống trà sẽ đỡ sợ lạnh và ỉa chảy. Tôi rất mong được "Thuốc vườn nhà" chỉ cho biết: Đậu miêu có tác dụng chống lạnh hay không? Nếu dùng uống thường xuyên có gây ra tác hại gì không ?

(Nguyễn Đình Mánh, Hà Giang)

Đáp: Thứ hạt mà ông hỏi, là một vị thuốc Đông y có tên là "bổ cốt chi". Còn gọi là "phá cố chỉ", "bà cố chi", "hắc cố tử", "hồ cố tử", "phá cốt tử", "cố tử", "hạt đậu miêu", tên khoa học là Psoralea coryliforlia L., họ Cánh bướm. Cây có nguồn gốc từ Ấn Độ, đã được trồng ở nước ta từ lâu, tác dụng làm thuốc được ghi chép đầu tiên trong sách "Dược tính bản thảo".

Trong các sách thuốc, bổ cốt chi được xếp vào nhóm các vị thuốc bổ dương. Theo Đông y: bổ cốt chi có vị đắng, cay, tính ấm, vào 2 kinh Tỳ và Thận. Có tác dụng bổ thận trợ dương, cố tinh, thúc niệu (kìm hãm bài tiết nước tiểu), ôn Tỳ chỉ tả (xúc tiến tiêu hóa, chống ỉa chảy). Thường sử dụng để chữa chứng ỉa chảy do Thận hư lãnh (Thận dương suy yếu), di tinh, hoạt tinh, tiểu tiện nhiều lần, dương nuy (rối loạn cương dương), lưng gối lạnh đau, suyễn thở ...

Trong dân gian, bổ cốt chi thường được dùng làm thuốc bổ cho người già yếu, đau lưng, con trai đau lưng, mỏi gối, tiểu tiện nhiều, hoạt tinh; phụ nữ kinh nguyệt không điều hòa, khí hư. Hạt ngâm rượu, dùng bôi ngoài da chữa bệnh bạch điến (da bị trắng từng chỗ). Tại Ấn Độ người ta dùng bổ cốt chi làm thuốc chữa hủi và một số chứng bệnh ngoài da.

- Liều dùng: Ngày uống 6-15g dưới dạng thuốc sắc, thuốc bột hoặc thuốc viên.

- Kiêng kỵ: Người "âm hư hỏa động" (có những biểu hiện như bốc hỏa, mặt đỏ bừng từng lúc, miệng khô khát, sốt cơn, lòng bàn chân bàn tay nóng ...), đi tiểu ra huyết, đại tiện táo kết không nên dùng độc vị bổ cốt chi (cần phối hợp với các vị thuốc khác).

Theo những biểu hiện đã viết trong thư, nhiều khả năng ông mắc chứng ăn uống khó tiêu và sợ lạnh do Tỳ dương và Thận dương bị suy yếu (theo cách phân loại chứng bệnh của Đông y).

Để chữa trị, có thể sử dụng khoảng 10g hạt đậu miêu pha trà hoặc sắc nước uống trong ngày. Nếu thêm vào 5-7g "nhục đậu khấu", gừng tươi 3 lát, cùng sắc uống, tác dụng càng tốt.

Đối với trường hợp của ông, uống bổ cốt chi chắc rằng sẽ không có tác dụng phụ ngoài sự mong muốn. Tuy nhiên, tốt nhất vẫn nên sử dụng theo từng liệu trình: Uống liên tục 10-15 ngày, nghỉ thuốc 3-5 ngày, lại uống tiếp một liệu trình khác, cứ như vậy đến khi khỏi bệnh.

Thuốc nam chữa kiện vong (hay quên)

Tôi là một cán bộ văn phòng, 50 tuổi, là độc giả trung thành của Tri Thức Trẻ từ nhiều năm nay. Hiện tại tôi có một việc mong được "Thuốc vườn nhà" tư vấn giúp. Vấn đề cụ thể là, từ 5 tháng nay (sau một tháng làm việc căng thẳng và bị viêm thận cấp (đã chữa khỏi)), tôi thấy trí nhớ của mình bị suy giảm rất nhiều. Tôi đã uống một số loại tân dược có tác tăng cường tuần hoàn não nhưng không thấy đỡ. Vì vậy rất mong được Qúy Báo thông tin cho biết: Trong Đông y có những vị thuốc có tác dụng tăng cường trí nhớ hay không ? Sử dụng cụ thể như thế nào ?

(Tô Văn Minh, TP. Huế)

Đáp: Hiện tượng hay quên đã được Đông y đề cập từ nhiều thế kỷ trước; y gia thời xưa thường gọi đó là chứng "kiện vong", "hỉ vong" hoặc "thiện vong".

Theo Đông y, hoạt động tinh thần - tâm lý của con người có quan hệ mật thiết với trạng thái cân bằng về Âm Dương, Khí Huyết và chức năng của các Tạng Phủ trong cơ thể. Kinh nghiêm thực tế lâm sàng của Đông y cho thấy: Nguyên nhân dẫn đến "kiện vong" thường là do Khí Huyết bị suy yếu hoặc bị rối loạn; các tạng Tâm - Tỳ -Thận bị hư tổn; hoặc do "đàm trọc" (chất cặn bã trong qúa trình chuyển hóa) ứ đọng - cản trở sự vận hành của Kinh Mạch gây nên. Ngoài ra, kiện vong cũng thường do tư lự quá độ- khiến cho tinh thần bị mệt mỏi hoặc tổn thương, tích lũy lâu ngày gây nên bệnh.

Để chữa trị, trước hết cần chú ý tới vấn đề điều dưỡng về phương diện tâm lý: Duy trì trạng thái tinh thần lạc quan và vui vẻ, sinh hoạt có quy luật ổn định - cố gắng tránh có những biến động đột xuất; bình tĩnh, điềm đạm, tránh chấn thương lớn về mặt tinh thần và tình cảm, ... Mặt khác, ông có thể căn cứ vào những triệu chứng cụ thể của bản thân để lựa phép chữa và bài thuốc thích hợp, theo nguyên tắc "Biện chứng thực trị" của Đông y như sau:

Tâm Tỳ lưỡng hư

- Triệu chứng: Hay quên, kèm theo chóng mặt hoa mắt, hồi hộp, tim đập dồn dập loạn nhịp từng cơn, mất ngủ, hay ngủ mê, sắc mặt nhợt nhạt, mệt mỏi đuối sức, kém ăn, bụng trướng, đại tiện nhão nát; phụ nữ kinh nguyệt không đều hoặc băng lậu, xuất huyết; chất lưỡi đỏ nhạt, rêu lưỡi trắng, mạch nhỏ yếu.

- Phép chữa: Kiện Tỳ ích khí, Dưỡng tâm an thần

- Dùng Món ăn - bài thuốc: Cháo long nhãn táo tầu:

Long nhãn 15g, táo tầu 7 quả, gạo tẻ 50-100g. Cách chế và dùng: Cho toàn bộ nguyên liệu vào nồi đất, đổ thêm nước vào nấu như nấu cháo bình thường; khi ăn có thể cho thêm chút đường đỏ cho đủ ngọt; mỗi ngày ăn 1 lần, liên tục trong 15 ngày (một liệu trình).

Huyết ứ đàm trở

- Triệu chứng: Hay quên, mất ngủ, mắt hoa, đầu choáng váng, đau đầu, tai ù, đuối sức, chân tay tê dại; chất lưỡi đỏ có điểm ứ huyết; rêu lưỡi dày; mạch huyền hoạt (căng, trơn).

- Phép chữa: Hoạt huyết hóa ứ, hóa đàm tỉnh thần

- Dùng Món ăn - bài thuốc: Cháo mướp đậu phụ thịt nạc:

Mướp tươi 25g, thịt lợn nạc 60g, đậu phụ 1 bìa; gia vị vừa đủ. Cách chế và dùng: Mướp gọt bỏ vỏ, rửa sạch, thái thành lát dày. Thịt lợn nạc rửa sạch, thái thành lát mỏng, thêm chút rượu, muối và bột mì vào trộn đều. Đậu phụ thái thành miếng nhỏ. Đổ một bát nước lớn vào nồi, đun đến khi sôi thì cho thịt vào trước, sau cho đậu phụ và thêm chút muối. Đun đến khi sôi lại cho mướp vào đun tới khi mướp chín, cuối cùng thêm chút hành vào là được. Dùng làm thức ăn trong bữa cơm, liên tục trong 2 tuần.

Thận hư thần suy

- Triệu chứng: Hay quên, mất ngủ, đầu choáng, tai ù, tinh thần hoảng hốt, lưng đau gối mỏi, mắt hoa, đái són hoặc tiểu tiện không tự chủ; chất lưỡi nhớt; rêu lưỡi trắng mỏng; mạch trầm tế huyền (chìm, nhỏ, căng).

- Phép chữa: Bổ thận ích não, thông mạch tiêu ứ.

- Dùng Món ăn - bài thuốc: Thịt dê hầm kỷ tử:

Thịt dê 125g, của mài (hoài sơn) 50g, kỷ tử 10g, hạch đào nhân 15g, gừng tươi 2-3 lát; hành, muối, gia vị vừa đủ. Cách chế và dùng: Cho tất cả nguyên liệu vào nồi, đổ ngập nước, đun nhỏ lửa khoảng 2 tiếng là được. Mỗi tuần ăn 2-3 lần, liên tục 3-4 tuần.

Lương y Hư Đan

Theo:tienphong