NỨT KẼ HẬU MÔN

1. Y HỌC HIỆN ĐẠI

1.1. Đại cương:

Nứt kẽ hậu môn cũng là một chứng bệnh rất hay gặp, tổn thương cơ bản là một vết loét hình thuyền dọc theo ống hậu môn; Biểu hiện lâm sàng đặc hiệu là đau dữ dội và co cứng cơ tròn, bệnh thường gặp ở người trẻ, chẩn đoán dễ dàng, điều trị đúng tỷ lện khỏi bệnh cao.

1.2. Giải phẫu bệnh lý:

Vết nứt kẽ là một ổ loét hình thuyền đầu trong nhỏ hơn; Vị trí ở phía giữa sau tới 90%, còn có thể gặp ở điểm giữa trước thường gặp ở nữ, vết nứt nằm ở khoảng giữa đường lược và mép hậu môn.

Ở giai đoạn cấp tính (loét non) ổ loét nông, bờ phẳng mềm mại đáy màu hồng.

Giai đoạn mạn tính: ổ loét sâu, bờ dày, đáy ổ loét trắng bẩn có thể nhìn thấy các sợi cơ tròn trong. Thường có tổn thương cận nứt kẽ, phía ngoài có những mảnh da thừa, phía trong có cục tăng sinh, là những dấu hiệu báo trước có nứt kẽ hậu môn.

Ở những người nứt kẽ hậu môn cơ thắt luôn tăng co thắt, đo áp lực hậu môn luôn luôn cao làm hạn chế tuần hoàn dinh dưỡng tại chỗ càng tạo cho nứt kẽ khó liền trở thành mạn tính. Nếu không được điều trị ổ loét dễ thành áp xe, rò hậu môn.

1.3. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

Y học hiện đại cho rằng bệnh lý nứt kẽ hậu môn có liên quan với viêm nhiễm, với tổn thương, và đặc điểm giải phẫu cục bộ.

1.4. Triệu chứng

* Đau: Đau hậu môn khi đại tiện rất đặc trưng của nứt kẽ hậu môn, cơn đau điển hình có 3 giai đoạn:

- Đau ngay sau khi phân đi qua

- Hết đau

- Đau lại, ở mức độ cao hơn kéo dài từ 1 - 2 giờ, có khi đến nửa ngày, ngoài cơn đau người bệnh hoàn toàn bình thường.

* Đại tiện khó, táo bón: Phân khô rắn, người bệnh cố rặn đi ngoài gây tổn thương thêm cho vết nứt kẽ, dẫn tới đau dữ dội làm cho người bệnh sợ đi ngoài, phân càng khô táo, đi ngoài càng khó khăn tạo thành vòng xoắn bệnh lý.

* Chảy máu tươi: Máu đỏ tươi bám theo phân hoặc nhỏ giọt, số lượng có thể nhiều, có thể ít tùy theo vết nứt kẽ sâu hay nông.

* Mẩn ướt: Vết nứt kẽ có phản ứng viêm xuất tiết, kích thích vùng da xung quanh, xuất hiện vạt da tăng sinh, mẩn ướt, ngứa khó chịu.

* Thăm khám tại chỗ hậu môn: Thăm khám hậu môn thường gặp khó khăn, bệnh nhân sợ đau hậu môn co thắt chặt, quan sát thấy vạt da thừa ở đầu ngoài vết nứt kẽ. Một khi muốn kiểm tra kỹ ổ loét phải gây tê vùng sẽ thấy toàn bộ ổ loét, các tổ chức cận nứt kẽ và các tổn thương phối hợp khác: trĩ, rò hậu môn.

1.5. Chẩn đoán phân biệt:

- Trĩ tắc mạch

- Áp xe quanh hậu môn

- Bệnh Cron

- Ung thư hậu môn trực tràng

- Lao, giang mai, eczema quanh hậu môn

2. Y HỌC CỔ TRUYỀN

2.1. Bệnh danh: Giang liệt

2.2. Nguyên nhân cơ chế bệnh sinh:

Nứt kẽ hậu môn là do âm hư, tân dịch hư hao, hoặc nhiệt, táo kết ở đại trường làm cho đi ngoài táo kết, cố rặn gây tổn thương rách phần da của ống hậu môn, ngoại tà xâm nhập kinh lạc dẫn tới khí huyết vận hành không thông suốt, mất sự vinh dưỡng của khí huyết gây ra loét lâu không khỏi.

2.3. Biện chứng luận trị:

2.3.1. Thể táo nhiệt:

* Chứng trạng: Đại tiện táo kết, khó, rặn nhiều, ra máu màu đỏ tươi, nhỏ giọt. Chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng khô.

* Pháp điều trị: Thanh nhiệt lương huyết, công hạ thông tiện.

* Bài thuốc: Tăng dịch thừa khí thang (Ôn bệnh điều biện)

* Ý nghĩa bài thuốc:

Địa hoàng, Mang tiêu dùng để công hạ thông tiện tả hỏa; Huyền sâm, Sinh địa, Mạch đông cùng dùng dưỡng âm nhuận táo; Địa du, Hòe hoa thanh nhiệt lương huyết chỉ huyết.

* Thuốc tại chỗ:

- Ngâm rửa tại chỗ ngày 2 lần bằng dung dịch "Tam hoàng" thời gian 10 phút.

- Bôi và bơm "cao sinh cơ" vào ống hậu môn.

2.3.2. Thể thấp độc (Giai đoạn mạn tính độc cấp):

* Chứng trạng: Đau theo 3 giai đoạn điển hình, đại tiện khó khăn, ra máu tươi mức độ nhẹ, máu dính theo phân, ít khi chảy máu nhỏ giọt, tiểu tiện sẻn, vàng đặc

* Pháp điều trị: Thanh nhiệt lợi thấp thông tiện.

* Bài thuốc: Tăng dịch thừa khí thang gia thêm các vị:

* Ý nghĩa bài thuốc:

Dùng thêm Ngân kiều thanh nhiệt giải độc; Hoàng bá, Thương truật thanh nhiệt lợi thấp; Khổ sâm, Địa phu tử, Ý dĩ lợi thủy, thắng thâp.

* Thuốc tại chỗ:

- Ngâm rửa bằng dung dịch "Tam hoàng" ngày 2 lần.

- Bôi vào vết loét nứt kẽ mạn tính bằng "cao bảo hồng" (Viện Y học cổ truyền Quân đội sản xuất) vừa có tác dụng kháng khuẩn tại chỗ, vừa có tác dụng làm sạch ổ loét và sinh cơ liền seo.

2.3.3. Pháp điều trị phẫu thuật:

2.3.3.1. Phương pháp nong hậu môn:

Bệnh nhâu được vệ sinh, sát trùng tại chỗ, gây tê vùng, cần chú ý nong nhẹ nhàng, từ từ đủ các hướng từ 1 - 2 đến 3 - 4 ngón tay, thời gian khoảng 5 - 6 phút. Đây là phương pháp hong hậu môn bằng tay, được dùng từ lâu đời, có hiệu quả điều trị tốt.

2.3.3.2. Phương pháp cắt mở cơ tròn trong:

Phương pháp ngoại khoa tích cực này giải quyết tốt và tương đối hoàn thiện trong điều trị nứt kẽ hậu môn bằng ngoại khoa bao gồm 2 loại thủ thuật:

- Cắt mở cơ tròn trong phía bên (điểm 3h hay 9h).

- Cắt mở cơ tròn trong phía sau (điểm 6h).

Vô cảm bằng gây tê tại chỗ, rạch da, phẫu tích bộc lộ cơ tròn trong, cắt mở cơ tròn trong. Vết thương có thể khâu kín hay để hở.

Nếu có mảnh da thừa ở đầu ngoài hoặc có cục tăng sinh ở đầu trong cũng cắt bỏ. Thay băng làm thuốc sau thủ thuật, 7-10 ngày bệnh khỏi.

2.4. Phòng bệnh:

- Tập thành thói quen đi ngoài đúng giờ, ăn nhiều thức ăn có chất xơ tránh táo bón, uống nhiều nước (1,5 - 2 lít /ngày)

- Điều trị tích cực các bệnh đường tiêu hóa, bệnh toàn thân ngay ra tình trạng táo bón, khó đại tiện, điều trị các bệnh tại chỗ hậu môn: trĩ, viêm hậu môn...