LIỆT CHU KỲ DO RỐI LOẠN KALI HUYẾT

1. Y HỌC HIỆN ĐẠI

1.1.Đại cương:

Liệt chu kỳ do rối loạn kali huyết là loại bệnh di truyền do rối loạn chuyển hóa kali ảnh hưởng tới chức năng cơ. Bệnh có đặc điểm nổi bật là xảy ra tưng lúc, hay tái phát, thường xảy ra khi nghỉ ngơi. Cơn liệt xảy ra thường liên quan với sự rối loạn kali huyết. Đa số các trường hợp là hạ kali huyết.

Bệnh liệt chu kỳ được Caraven phát hiện lần đầu vào năm 1863. Đến năm 1985, bệnh này được Westphall và Oppenheim mô tả đầy đủ về hình thái lâm sàng và nguyên nhân sinh bệnh. Bệnh thường bắt đầu vào lứa tuổi thiếu niên, nhưng phát bệnh rõ nhất vào tuổi thanh niên. Ở Việt Nam, bệnh này hiếm gặp (Theo số liệu của Nguyễn Minh Triều từ năm 1976 - 1981 tại bệnh viện Chợ Rẫy có 9 trường hợp)

Liệt chu kỳ có thể chia thanh các loại chính sau: Liệt do kali huyết tăng như bệnh Gramstrop, liệt do giảm kali huyết như bệnh Westphall, liệt chu kỳ do nhiễm độc giáp, liệt do loạn trương lực cơ.

1.1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

1.1.1. Nguyên nhân bệnh:

Bệnh liệt chu kỳ có tính gia đình và di truyền kiểu gen trội. những yếu tố thuận lợi cho việc phát bệnh như khi đường huyết hạ, sau khi dùng Insulin hoặc Adrenaline.

1.1.2. Cơ chế bệnh sinh:

Trong cơn liệt nếu xét nghiệm máu thường thấy kali giảm, vì vậy một số tác giả cho rằng sự giảm kali ở huyết tương và ngoài dịch gian bào gây nên sự mất cân bằng kali trong và ngoài tế bào cơ. Sự thay đổi đó dẫn đến thay đổi điện thế kích thích màng gây liệt.

1.2. Triệu chứng:

1.2.1. Lâm sàng:

Liệt xảy ra khi nghỉ ngơi, thường là lúc ngủ dậy. Trước khi liệt thường có dấu hiệu đau cơ bắp, rồi mồ hôi, đói hoặc khát. Liệt chủ yếu ở các cơ gốc chi, ít khi thấy liệt cơ hầu họng. Bệnh nhân khi ngủ dậy thường không nhấc chân lên được. liệt đối xứng hai bên chi, chi trên thường liệt nhẹ hơn chi dưới. Cơn liệt có thể chỉ vài giờ, sau đó hồi phục bình thường, vì vậy khó có cơ hội phát hiện được những thay đổi phản xạ gắn cơ. Bệnh nhân thường không có biểu hiện rối loạn cơ tròn hoặc rối loạn ý thức.

1.2.2. Cận lâm sàng:

- Trong khi liệt có thể thấy giảm kali huyết

- Điện tâm đồ sóng T thẳng, QRS kéo dài, có thể thấy sóng V xuất hiện.

1.3. Chẩn đoán:

1.3.1. Chẩn đoán xác định:

Chẩn đoán dựa vào tiền sử gia đình và cơn liệt.

1.3.2. Chẩn đoán phân biệt:

- Chẩn đoán phân biệt cơn đầu tiên với Hysteria (xét nghiệm kali huyết, phản xạ gân cơ mất)

- Hội chứng Guillain - Barre (có rối loạn cảm giác và dị cảm)

- Viêm tủy (mất cảm giác và có rối loạn cơ tròn)

1.4. Điều trị:

Trong cơn liệt cho uống 1 - 2 g Potasium chloride hoặc ống tiêm pha trong dung dịch truyền.

2. Y HỌC CỔ TRUYỀN

2.1. Bệnh danh: Thuộc phạm trù "Chứng nuy" của Y học cổ truyền

2.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:

2.2.1. Nguyên nhân: Thường do các yếu tố thuận lợi như ăn uống quá no, nghiện rượu, cảm nhiễm ngoại thương. Những yếu tố trên trùng với tà của thấp nhiệt là nguyên nhân phát sinh bệnh.

2.2.2. Bệnh sinh: Theo lý luận của Y học cổ truyền, do tỳ vị hư, hấp thu không tốt, thiếu chất nên cơ thể yếu mệt, tim hồi hộp. Vì vậy, bệnh là do trách nhiệm ở tỳ thổ, ngũ hành tương khắc, tâm hỏa là mẹ của tỳ thổ, bệnh thuộc con trộm khí của mẹ.

2.3. Biện chứng luận trị:

2.3.1. Thể thấp nhiệt:

*Chứng trạng: Liệt chân tay cơ thể, bắt đầu từ eo lưng và phần hai hông, lan tỏa xuống chân, cũng có thể nói tới tay, ngực bụng bí đầy, tiểu tiện ít, rêu lưỡi vàng nhớt, mạch nhu sác.

*Pháp điều trị: Thanh nhiệt lợi thấp

* Bài thuốc: Ngũ điệu tán gia giảm

* Ý nghĩa bài thuốc:

Thương truật, Hoàng bá là Nhị điệu hoàn, chữa thấp nhiệt ở hạ tiêu, lại thêm Mễ nhân, Ngưu tất gọi là Tứ điệu hoàn, chữa thấp nhiệt chân yếu mềm; Hoàng liên, để tăng cường công dụng thanh nhiệt tả hỏa, táo thấp độc, hiệu quả càng tốt. đan sâm hoạt huyết hóa ứ. Xa tiền tử lợi tiểu, Bạch truật kiện tỳ lợi thủy, đều là thuốc phối ngũ.

2.3.2. Thể trung khí không đầy đủ:

*Chứng trạng: Tứ chi yếu mềm, 2 tay không thể nâng lên, 2 chân không thể đi đứng, mệt mỏi nằm co, ăn không ngon, hụt hơi ngại nói, lưng mỏi gối mềm, mặt không nhuận, đi ngoài nát loãng, lưỡi nhạt, rêu trắng mỏng, mạch tế vô lực.

* Pháp điều trị: Bổ trung ích khí, thông kinh hoạt lạc.

* Bài thuốc: Bổ trung ích khí thang ("Tỳ vị luận") gia giảm

*Ý nghĩa bài thuốc:

Bổ trung ích khí thang đại bổ nguyên khí, phối hợp với Quế chi, Tang ký sinh, Ngưu tất....thông kinh hoạt lạc. Bổ trung ích khý thang có tác dụng tốt với tạng tâm, làm hưng phấn cơ tim, tăng cường thể lực.

2.3.3. Phương pháp châm cứu:

- Chọn huyệt chủ: Tỳ du, Thận du, Đại trang du, Hoàn khiêu, Huyền trung.

- Huyệt phối hợp: Túc tam lý, Đại chùy, Tam âm giao

Phương pháp: Tùy vung liệt chọn huyệt chủ và huyệt phối, châm mỗi lần 2 - 3 huyệt, hào châm hoặc điện châm 20 - 30 phút, mỗi ngày 1 lần, 10 lần là 1 liệu trình